OCHRONA LUDNOŚCI, OCHRONA DÓBR KULTURY I ZARZĄDZANIE KRYZYSOWE

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji posiada pozytywną weryfikację Akademii Pożarniczej. Organizowane przez nas szkolenia są zgodne z obowiązującymi przepisami m.in. ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r. oraz rozporządzeniem MSWiA z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia.

CEL SZKOLENIA

1. Wypełnienie obowiązku przeszkolenia podmiotów wyznaczonych do realizacji zadań ochrony ludności lub obrony cywilnej na podstawie przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.
2. Przygotowanie muzeów i archiwów państwowych do realizacji zadań z zakresu ochrony ludności.
3. Uporządkowanie obowiązków dyrektora i kadry kierowniczej w sytuacjach kryzysowych.
4. Zwiększenie bezpieczeństwa personelu, zwiedzających i użytkowników archiwów.
5. Przygotowanie instytucji do ochrony, ewakuacji i zabezpieczenia dóbr kultury oraz zasobu archiwalnego.
6. Wzmocnienie zdolności współdziałania z administracją publiczną, PSP, Policją, wojskiem i konserwatorem zabytków.

UCZESTNICY SZKOLENIA

Kadra podmiotów ochrony ludności w rozumieniu ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności:

• dyrekcja muzeów i archiwów państwowych,
• kadra kierownicza i administracyjna,
• pracownicy merytoryczni odpowiedzialni za zbiory muzealne i zasób archiwalny,
• pracownicy magazynów, digitalizacji i konserwacji,
• pracownicy ochrony i służb technicznych,
• osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo, ewakuację, ppoż. i ciągłość działania.

ZAKRES TEMATYCZNY I CZAS TRWANIA SZKOLENIA

Szkolenie może być realizowane w jednym z dwóch wariantów, w zależności od potrzeb Zamawiającego:

Wariant I – szkolenie jednodniowe

• czas trwania: 8 godzin dydaktycznych (1 dzień szkoleniowy)
• zakres: najważniejsze zagadnienia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej, dostosowane do specyfiki instytucji kultury i archiwów

Wariant II – szkolenie dwudniowe

• czas trwania: 16 godzin dydaktycznych (2 dni szkoleniowe)
• zakres: pełny program szkolenia określony w załączniku nr 7 Rozporządzenia MSWiA z dnia 6 lutego 2025 r. Szkolenie z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla kadry podmiotów ochrony ludności

Szkolenie ma charakter stacjonarny i może zostać zorganizowane:

• w miejscu wskazanym przez Zamawiającego lub
• w salach szkoleniowych FRDL MISTiA.

PROGRAM SZKOLENIA
Szkolenie 1 dniowe (8 godzin dydaktycznych):

MODUŁ 1. Status muzeum i archiwum jako podmiotu ochrony ludności

• Obowiązki instytucji kultury wynikające z przepisów o ochronie ludności.
• Odpowiedzialność dyrektora i kadry kierowniczej.
• Relacja: ochrona ludzi – ochrona dóbr kultury – ochrona informacji.

MODUŁ 2. Muzea i archiwa w systemie zarządzania kryzysowego państwa

• Rola wojewody, administracji rządowej, konserwatora zabytków, NDAP.
• Współdziałanie z PSP, Policją, wojskiem i WOT.
• Miejsce instytucji kultury w systemie bezpieczeństwa państwa.

MODUŁ 3. Funkcjonowanie instytucji kultury w stanach nadzwyczajnych

• Stan klęski żywiołowej, stan wyjątkowy, stan wojenny.
• Ograniczenia działalności muzeów i archiwów.
• Bezpieczeństwo personelu i zbiorów.

MODUŁ 4. Identyfikacja zagrożeń dla zbiorów i zasobu archiwalnego

• Pożar, zalanie, awarie infrastruktury technicznej.
• Cyberzagrożenia i utrata danych.
• Kradzieże, sabotaż, działania hybrydowe.

MODUŁ 5. Planowanie ochrony i ciągłości działania (BCP)

• Plan ochrony ludności w muzeum / archiwum.
• Plany ewakuacji ludzi i zbiorów.
• Ochrona dokumentacji i archiwów cyfrowych.

MODUŁ 6. Ewakuacja i zabezpieczenie dóbr kultury

• Priorytety ewakuacyjne muzealiów i akt.
• Dokumentowanie ewakuacji i relokacji.
• Depozyty, magazyny zastępcze, współpraca międzyinstytucjonalna.

MODUŁ 7. Komunikacja kryzysowa i bezpieczeństwo informacji

• Komunikacja z personelem, mediami i użytkownikami instytucji.
• Ograniczenia informacyjne i przeciwdziałanie dezinformacji.
• Ochrona reputacji instytucji kultury.

MODUŁ 8. Pierwsza pomoc przedmedyczna w instytucjach kultury

• Podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy.
• RKO, AED, krwotoki, urazy, ewakuacja poszkodowanych.
• Organizacja punktu pierwszej pomocy podczas ewakuacji.

Podstawa prawna szkolenia

Szkolenie uwzględnia w szczególności:

• ustawę z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach,
• ustawę z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach,
• ustawę z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami,
• ustawę z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym,
• ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej,
• Konwencję haską z 1954 r. o ochronie dóbr kultury w razie konfliktu zbrojnego,
• przepisy wykonawcze MSWiA.

Szkolenie 2 dniowe (16 godzin dydaktycznych):
DZIEŃ I: SYSTEM OCHRONY LUDNOŚCI W POLSCE

MODUŁ 1. Uwarunkowania ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce, w tym zagrożenia społeczności lokalnej i zapewnianie ciągłości działania

• Podstawy prawne: ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, ustawa o obronie Ojczyzny, ustawa o zarządzaniu kryzysowym, ustawa o ochronie przeciwpożarowej, konwencje genewskie, ustawa o muzeach, ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Konwencja haska z o ochronie dóbr kultury w razie konfliktu zbrojnego, przepisy wykonawcze MSWiA.

• Status JST, muzeów i archiwów jako podmiotów systemu ochrony ludności.
• Odpowiedzialność kierowników jednostek (wójt/burmistrz/prezydent, dyrektor muzeum/archiwum).
• Identyfikacja i klasyfikacja zagrożeń:
  • zagrożenia społeczne, chemiczne, klimatyczne, infrastrukturalne, hybrydowe,
  • zagrożenia specyficzne dla instytucji kultury: pożar, zalanie, cyberzagrożenia, sabotaż, kradzieże.
• Znaczenie planów ciągłości działania (BCP) – JST oraz instytucje kultury (ISO 22301).
• Dziedzictwo lokalne i narodowe jako element ochrony ludności

MODUŁ 2. Organ administracji publicznej w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej – rola, funkcje, zadania i sposoby ich realizacji

• Struktura systemu ochrony ludności i zarządzania kryzysowego państwa.
• Zakres obowiązków ustawowych administracji publicznej oraz instytucji kultury.
• Rola wojewody, administracji rządowej, samorządowej, konserwatora zabytków, NDAP.
• Miejsce muzeów i archiwów w systemie bezpieczeństwa państwa.
• Powiązania z: Krajowym Systemem Wykrywania i Alarmowania, PSP, Policją, wojskiem, WOT.
• Relacja: ochrona ludzi – ochrona dóbr kultury – ochrona informacji.

MODUŁ 3. Funkcjonowanie urzędu w stanach nadzwyczajnych oraz w czasie wojny

• Stany nadzwyczajne: klęska żywiołowa, stan wyjątkowy, stan wojenny – skutki prawne i organizacyjne.
• Funkcjonowanie JST, muzeów i archiwów w warunkach nadzwyczajnych.
• Ograniczenia działalności instytucji kultury.
• Mobilizacja personelu, zabezpieczenie obiektów i zbiorów.
• Uruchamianie planów ochrony i ewakuacji ludzi oraz mienia.
• Komunikacja społeczna i wewnętrzna w kryzysie: rola urzędu, dyrektora, rzecznika, kadry kierowniczej.
• Studium przypadku, scenariusze zagrożeń.

DZIEŃ II

MODUŁ 4. Przygotowanie i planowanie w ochronie ludności i obronie cywilnej, w tym planowanie ciągłości działania

• Elementy planu ochrony ludności i OC dla JST.
• Plan ochrony ludności w muzeum i archiwum.
• Rejestry zasobów: ludzkich, technicznych, zbiorów muzealnych i archiwalnych.
• Mapowanie ryzyk dla społeczności lokalnej i instytucji kultury.
• Dokumenty towarzyszące: karty ewakuacyjne ludzi i zbiorów, plany rozproszenia, harmonogramy działań.
• Ochrona dokumentacji papierowej i cyfrowej.
• Planowanie budżetu i środków na OC w JST i instytucjach kultury.

MODUŁ 5. Współpraca, wsparcie i współdziałanie w ochronie ludności i obronie cywilnej

• Współpraca cywilno-wojskowa: PSP, OSP, Policja, WOT, NGO, harcerstwo, instytucje kultury.
• Współdziałanie muzeów i archiwów z innymi instytucjami (depozyty, magazyny zastępcze).
• Modele zagraniczne: Norwegia, Szwajcaria, Finlandia.
• Lokalne sieci współpracy i porozumienia międzyinstytucjonalne.
• Wspólne ćwiczenia i programy edukacyjne wzmacniające odporność społeczną.

MODUŁ 6. Wykrywanie zagrożeń, powiadamianie, ostrzeganie i alarmowanie. Komunikacja kryzysowa i komunikacja ryzyka

• Krajowy system wykrywania i ostrzegania: syreny, komunikaty, aplikacje mobilne.
• Systemy alarmowania w obiektach muzealnych i archiwalnych.
• Komunikaty dla ludności, personelu i użytkowników instytucji: zasady formułowania, kanały dystrybucji, priorytety informacyjne.
• Komunikacja ryzyka i budowanie zaufania społecznego.
• Ochrona informacji, ograniczenia informacyjne, przeciwdziałanie dezinformacji.
• Ochrona reputacji JST i instytucji kultury.
• Analiza błędów i dobrych praktyk z ostatnich lat.

MODUŁ 7. Działania pomocowe w warunkach obrony cywilnej

• Organizacja punktów: schronienia, dystrybucji środków, wsparcia psychologicznego.
• Organizacja wsparcia w obiektach kultury i archiwach.
• Bezpieczeństwo pracy personelu i wolontariuszy.

MODUŁ 8. Ewakuacja oraz środki indywidualnej i zbiorowej ochrony

• Rodzaje ewakuacji: częściowa i całkowita, planowana i nagła.
• Ewakuacja ludzi oraz dóbr kultury: priorytety ewakuacyjne muzealiów i akt, dokumentowanie ewakuacji i relokacji.
• Środki ochrony: schrony, maski, filtry, torby ewakuacyjne.
• Inwentaryzacja miejsc ochronnych i magazynów zastępczych.
• Symulacje: plan ewakuacji szkoły, osiedla, plan ewakuacji muzeum lub archiwum.

MODUŁ 9. Pierwsza pomoc przedmedyczna

• Podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy w sytuacjach nagłych.
• Ocena stanu poszkodowanego.
• RKO u dorosłych i dzieci.
• Zadławienia, krwotoki, złamania, poparzenia.
• Zasady użycia AED.
• Organizacja punktu pierwszej pomocy: w działaniach kryzysowych, podczas ewakuacji JST, muzeum lub archiwum.

PROWADZĄCY
Radca prawny, żołnierz zawodowy Wojska Polskiego, specjalista w zakresie prawa administracyjnego, wojskowego, ochrony ludności i zarządzania kryzysowego, autor programów szkoleniowych dla JST, NGO oraz instytucji publicznych.